-
Tarihçi-Yazar Hüseyin Alpaslan
Tarih: 19-11-2026 14:12:00
Güncelleme: 19-11-2026 14:12:00
Birinci Dünya Savaşı sırasında Doğu Cephesi’nde cereyan eden hadiseler, Osmanlı coğrafyasının gördüğü en ağır insani kırımlardan birine ev sahipliği yapmıştır. 1916 yılında Doğu Anadolu Bölgesi’ni etkisi altına alan Rus işgali ve bu işgal ordusuna kılavuzluk eden Ermeni çetelerinin imza attığı eylemler, insanlık tarihinin karanlık sayfaları arasında yer almaktadır. Hınıs taşrasında yaşanan ve adını Erpedres mevkisinden alan katliam, bu sistematik şiddet sarmalının en somut ve sarsıcı örneklerindendir.
İşgalin getirdiği kaos ortamını fırsat bilen komiteci milisler, Hınıs ve civarındaki köylerde savunmasız Müslüman ahaliyi doğrudan hedef almıştır. Yeminli tanık ifadelerine ve resmi soruşturma tutanaklarına yansıyan acı gerçekler, yaşananların münferit birer şiddet olayı değil, planlı bir sosyo-demografik kıyım olduğunu açıkça göstermektedir. Yetişkin erkek nüfusun öncelikli olarak katledildiği, güçsüz kadınların, yaşlıların ve masum çocukların topluca evlere doldurularak diri diri yakıldığı bu trajik süreçte, insanlık onuru tamamen hiçe sayılmıştır. Özellikle hamile kadınlara ve henüz dünyaya gelmemiş bebeklere yönelik insanlık dışı muameleler, hafızalardan silinmeyecek ağır savaş suçları olarak kayıtlara geçmiştir.
Bu dehşet ortamından can havliyle kaçmaya çalışan ve aralarında yüzlerce kadın, çocuk ile yaşlı erkeğin bulunduğu mülteci kafilesinin akıbeti ise Erpedres mevkisinde büsbütün bir drama dönüşmüştür. Güvenli bir sığınak arayışıyla yola çıkan beş yüzü aşkın sivilden oluşan bu korumasız grup, Rus askerleri ve Ermeni milisleri tarafından çembere alınarak kurşunlanmış ve kılıçtan geçirilmiştir. Topyekûn bir imha hedefiyle gerçekleştirilen bu kıyımdan tesadüfen kurtulabilen az sayıdaki şahidin adli makamlara verdikleri ifadeler, yaşanan vahşetin hukuki vesikalarını oluşturmuştur.
Yaşanan bu büyük kıyımın hukuki tescilleri, Osmanlı birliklerinin taktiksel çekilişi sonrası kasabada mahsur kalan yerel ahali ile görgü tanıklarının resmî makamlar önünde verdikleri yeminli beyanlarla daha da derinleşmiştir. Şahitlerin ortak ifadeleri; işgal idaresinin sivil halka yönelttiği şiddetin sadece sahada kalmadığını, çocuk yaştaki erkeklerin dahi hunharca katledildiği acımasız bir tasfiye hareketine dönüştüğünü tescillemektedir. Kayıtlara geçen en sarsıcı adli delillerden biri, kucağındaki süt emen bebeği ateşe atılan Fatma isimli çaresiz bir anneye uygulanan insanlık dışı uygulamadır. Çeteciler, bahtsız anneye ölüm tehdidi altında, yanmakta olan yavrusunun naaşını zorla "yedirme" vahşetinde bulunmuşlardır. Bununla da kalmayan çeteler, bölgede sistematik bir demografik tahribat yürütmüş; genç kadınları ve kız çocuklarını alıkoyarak zorla Rusya içlerine sevk etmiştir. Hınıs Kasabası’nın hemen her noktasını bir dehşet sahnesine çeviren bu eylemler, arşivlere giren resmî tutanaklarla tarihe değiştirilemez birer hakikat olarak kazınmıştır.
1916 Erpedres Katliamı ve benzer niceleri Doğu Anadolu’daki Müslüman halkın uğradığı büyük yıkımın ve acının tarihi bir tescilidir. Faillerin elinden kurtulan görgü tanıklarının gözyaşlarıyla aktardığı bu acı hakikatler, bugün sadece geçmişe ait birer vaka değil; hukuka, tarihe ve insanlık vicdanına devredilmiş unutulmaz birer derstir.
Hüseyin Alpaslan
Tarihçi-Yazar
Kaynak: Ermeni Komitelerinin Amaçları ve Eylemleri, Yay. haz. Ahmet Tetik, Melike Gürler, Çiğdem Aksu, Genelkurmay Askerî Tarih ve Stratejik Etüt Başkanlığı Yayınları, Ankara, 2008, s. 220-222.
.jpg)
- DEMOKRASİ KİME HİZMET EDER
- İTTİHATÇI HAKİKAT
- PROPAGANDA HARBİ VE DİPLOMATİK KUŞATMA: MAVİ KİTAP DEZENFORMASYONU
- MERSENİ DERESİ KATLİAMI
- Belgeler Işığında 1915 Ermeni Komite Faaliyetleri: Lojistik Ağ, Askerî Hazırlıklar ve Stratejik Boyut
- 1922'DEN BUGÜNE DERSLER
- TARİHSEL HAFIZA, İÇ CEPHE VE BEKA
- LOZAN BARIŞ ANTLAŞMASI’NIN KISA TARİHSEL ANALİZİ
- KOD ADI ZEYTUN: BİR ASIRLIK KUŞATMANIN ANATOMİSİ
- İSRAİL’İN SOYKIRIM KARARI KARŞISINDA TARİH, HUKUK VE ARŞİV GERÇEKLERİ
- NE MUTLU TÜRKÜM DİYENE: BİR ERMENİ VATANSEVER: BERÇ KERESTECİYAN TÜRKER
- MUSA DAĞI’NDAN BEKA’YA: ERMENİ KOMİTELERİNDEN PKK’YA UZANAN İHANET HATTI